Gebruik jij chatbots? Check dit!

Wat zijn AI-chatbots?

AI staat voor Artificial Intelligence. In het Nederlands betekent dat: kunstmatige intelligentie.

AI-chatbots zijn slimme computerprogramma’s die vragen beantwoorden, teksten schrijven of afbeeldingen maken. Bekende voorbeelden zijn ChatGPT, Meta AI, Claude, Gemini en Copilot.
Ook bedrijven gebruiken chatbots, bijvoorbeeld bij de klantenservice. Zo kun je met een computer praten alsof het een medewerker is.

Je kunt een AI-chatbot allerlei vragen stellen. Het lijkt soms alsof een mens antwoord geeft, maar dat is niet zo. Je praat met een computerprogramma dat menselijk taalgebruik nadoet.

Hoe werken AI-chatbots?

Een AI-chatbot is eigenlijk een grote rekenmachine. De chatbot is getraind met heel veel artikelen van internet. Uit die teksten heeft het programma geleerd welke woorden vaak bij elkaar passen.
Als jij een vraag stelt, zoekt de chatbot dus razendsnel informatie op en maakt daar een antwoord van.

De chatbot denkt niet zoals een mens. Hij berekent het antwoord dat waarschijnlijk het beste past bij jouw vraag. De antwoorden kunnen dus niet altijd kloppen.

Waar kun je AI-chatbots voor gebruiken?

Je kan AI-chatbots voor allerlei dingen gebruiken. Bijvoorbeeld:

• Informatie zoeken
• Moeilijke dingen op een makkelijke manier uitleggen
• Ideeën bedenken, bijvoorbeeld voor een werkstuk, een hobby of recepten
• Hulp krijgen bij het schrijven van een tekst.

Waar kun je AI-chatbots beter niet voor gebruiken?

Het is beter om AI niet te gebruiken voor de volgende dingen:

Je huiswerk laten maken

Laat je huiswerk niet door een chatbot maken. Dan leer je zelf minder en mis je kennis. Tijdens de toets mag je namelijk geen chatbot gebruiken.
Je kan AI-chatbots wel oefenvragen laten maken. Of ingewikkelde stof op een makkelijke of andere manier laten uitleggen.

Lichamelijke klachten bespreken

Een AI-chatbot haalt informatie van het internet. Daar staat ook informatie op die niet klopt. Soms geeft een AI-chatbot dus verkeerde informatie. De chatbot kent jouw lichaam en jouw situatie niet. Heb je medische klachten? Kijk dan op thuisarts.nl of ga naar je huisarts.

Adviezen over voeding

Wil je afvallen? Vraag geen advies aan AI-chatbots over voeding. De chatbot geeft vaak aan iedereen hetzelfde dieetadvies. Hierdoor loop je kans dat je gezonde voedingsstoffen mist. Ieder lichaam en iedere situatie is anders.

Hier lees je meer over gezond eten en drinken.

Persoonlijke problemen bespreken

Bespreek je wel eens persoonlijke dingen met een chatbot? Bijvoorbeeld over vriendschappen, ruzies, over je emoties of zorgen? Dan lijkt het alsof je met een echt mens aan het praten bent. De chatbot reageert vriendelijk en stelt vragen. Soms lijkt hij/zij echt met je mee te leven. Het kan fijn zijn dat je erkenning krijgt voor je gevoelens, maar het is geen mens en geen hulpverlener maar een computerprogramma. De chatbot kent jou niet en kan verkeerde adviezen geven. En al helemaal geen diagnoses.

Heb je het moeilijk? Dan verdien je echt contact. Praat liever met iemand uit je omgeving, zoals je ouders, vrienden of vriendinnen of een mentor.
Je kunt ook anoniem bellen of chatten met:

• De Kindertelefoon, voor iedereen tussen de 8 en 18 jaar
• De Luisterlijn, voor iedereen
• De hulplijn van 113.nl. Zij zijn dag en nacht bereikbaar op 0800-0113.

Ook bij JouwGGD kun je anoniem contact hebben met een jeugdverpleegkundige die je ondersteunt en adviseert.

Wat zijn de voordelen van AI-chatbots?

AI-chatbots hebben veel voordelen:

• Je krijgt snel antwoord
• Ze zijn altijd bereikbaar
• Veel AI-chatbots zijn gratis
• Je hoeft niet te zeggen wie je bent
• Moeilijke dingen worden vaak eenvoudig uitgelegd

Wat zijn de risico’s van AI-chatbots?

Er zitten ook risico’s aan het gebruik van AI-chatbots:

Foute informatie

Chatbots kunnen verkeerde of onbetrouwbare informatie geven. Soms haalt hij dingen door elkaar of verzint een antwoord. De tekst komt vaak overtuigend over, waardoor het echt waar lijkt.
Als een AI-chatbot het antwoord niet weet, dan verzint hij wat. Een AI-chatbot zegt nooit ‘ik weet het niet’. Blijf daarom goed zelf nadenken. Controleer de informatie van de AI-chatbot bij betrouwbare bronnen. Je kunt de chatbot ook vragen waar hij de antwoorden precies vandaan heeft.

Chatbot praat met je mee

AI-chatbots zijn gemaakt door technologiebedrijven die geld willen verdienen. Zij willen dat je de AI-chatbot blijft gebruiken. Hoe doen ze dat? Door de chatbot met je mee te laten praten en jou altijd een goed gevoel te geven. De chatbot geeft je niet snel ongelijk. Ook als je eigenlijk geen gelijk hebt.

Moeilijk om te stoppen

Chatbots zijn zo gemaakt dat gesprekken blijven doorgaan. Ze blijven vragen voor je bedenken. Daardoor kan het moeilijk zijn om te stoppen.

Minder zelf nadenken

Als je vaak AI gebruikt om problemen op te lossen, taken uit te voeren of vragen te beantwoorden, gebruik je je eigen hersenen minder. Je laat AI het werk van je hersenen doen en zo worden je hersenen lui.
Door zelf na te denken, dwing je je hersenen om informatie uit je eigen brein op te halen. Daar worden je hersenen beter van. Je onthoudt en begrijpt informatie beter.
Denk daarom eerst zelf na. Schrijf het zelf op. Je kan de AI-chatbot gebruiken om de tekst na te kijken. Wil je een vraag stellen aan AI? Wacht heel even, bedenk zelf een antwoord en kijk dan welk antwoord de AI-chatbot geeft.

Slecht voor het milieu

Elke vraag aan een AI-chatbot kost stroom. Ook het trainen van de AI-chatbots kost veel stroom. Dat is slecht voor het milieu.

Hoe gaat een AI-chatbot om met persoonlijke informatie?

Deel nooit persoonlijke gegevens, zoals:

• je naam
• je adres
• je school
• foto’s
• persoonlijke problemen.

Je weet namelijk niet wat er met die informatie gebeurt en bij wie de informatie ooit terecht komt.
Een goede regel is: alles wat je niet tegen een onbekende op straat zou vertellen, vertel je ook niet aan een chatbot.

Hoe houd je het gebruik van AI in balans?

Zorg dat er naast alle leuke dingen die met AI (en andere media) kunnen, genoeg tijd overblijft voor slapen, school, vrienden, hobby’s en sporten. Een chatbot kan geen ervaringen of vrienden vervangen.

Merk je dat je vaker met AI praat en minder met vrienden of familie? Probeer dan te minderen. Dit zijn tips om te minderen met AI-chatbots:

• Stel een limiet in op je telefoon en je laptop.
• Verwijder de AI-chatbot van je telefoon en laptop.
• Vervang de tijd die je aan AI besteedt door andere activiteiten, liefst dingen die je samen met anderen kan doen.