Grenzen stellen

Doe je wel eens iets wat je eigenlijk niet wilt? Dat kan rot voelen. Hoe merk je waar je grens ligt en hoe geef je die aan?

Wat is jouw grens?

Iedereen heeft andere grenzen. Wat jij niet fijn vindt, vindt een ander misschien wel fijn. Wat jij te ver vindt gaan, vindt een ander oké.

Misschien voel jij je niet fijn bij het kopiëren van huiswerk of alcohol drinken, terwijl een ander daar geen moeite mee heeft. Misschien wil jij al zoenen op een eerste date en de ander pas veel later.

Sommige grenzen gelden voor iedereen. Die staan in de wet. Je mag bijvoorbeeld niet stelen. En niemand mag jou aanraken als jij dat niet wil. Maar in veel situaties bepaal je zelf waar jouw grens ligt.

Hoe herken je je grens?

Hoe beter je weet wat je wel en wat je niet wil, hoe makkelijker het is om je grens te bewaken. Maar soms weet je niet goed waar je grens ligt.

Hoe leer je je eigen grenzen herkennen? Dit kan helpen:

Bedenk wat voor jou belangrijk is. Bijvoorbeeld je gezondheid, tijd voor je hobby’s, goed contact met je familie of vrienden, je diploma halen.
Bedenk waar jij wel of geen behoefte aan hebt. Je wil misschien wel zoenen, maar nog geen seks hebben. Je wil vrienden hebben die aardig zijn, en geen vrienden die je pesten of je onzeker maken.
Denk vooraf na over situaties waarin je terecht kunt komen. Wat zijn de gevolgen als je over je grens gaat? Wat kun je doen of zeggen als je niet meer wilt?
Neem de tijd voordat je een keuze maakt. Wil je iets echt zelf? Of wil je het omdat de ander of de groep het wil of doet?
Let op je lichamelijke reactie. Voel je spanning in je schouders, krijg je hoofdpijn, voel je een knoop in je maag of word je heel zenuwachtig? Dan geeft je lichaam een grens aan.
Neem je eigen gevoel serieus. Wat jij voelt is belangrijker dan wat anderen vinden.

Hoe geef je je grens aan?

Je grens aangeven is niet altijd makkelijk. Bijvoorbeeld omdat je de ander niet wil teleurstellen. Of omdat je niet afgewezen wil worden. Of omdat je bij de groep wil horen.

Lees hier meer over groepsdruk.

Toch is het belangrijk om je grens aan te geven. Een ander kan jouw gedachten niet lezen. En ga je zelf over je eigen grens? Dan kun je ergens spijt van krijgen. Daar kun je onzeker of somber van worden.

Dit zijn tips om je grenzen aan te geven:

Zeg duidelijk nee. Voel je je ergens niet prettig bij? Zeg het. Hoe vaker je dit doet, hoe makkelijker het wordt. Zinnetjes die je kunt gebruiken zijn: ‘Nee, ik wil dit niet.’ ‘Nee, ik doe niet mee.’ ‘Nee, ik heb geen tijd.’
Uitleg geven mag, maar hoeft niet. Geef je een reden? Hou het dicht bij jezelf. Zeg bijvoorbeeld: ‘Ik hou niet van alcohol.’ Of: ‘Ik heb morgen een belangrijke wedstrijd. Ik wil fit zijn.’
Loop even weg. Weet je niet wat je moet doen? Ga naar de wc of naar buiten.
Neem een denkpauze. Twijfel je? Zeg dat je er later op terugkomt.
Je mag altijd van mening of gedachten veranderen. Vind je iets in het begin wel leuk, maar later niet? Dan mag je op elk moment ‘stop’ zeggen. Ook als je eerst ‘ja’ hebt gezegd. Of als je al bezig bent. Je kunt altijd zeggen: ‘Ik ben van gedachten veranderd en wil dit niet meer.’
De ander mag teleurgesteld zijn. Is de ander teleurgesteld of boos? Dat kan. Je grens aangeven betekent niet dat je de persoon afwijst, maar de situatie.

Op de site Can You Fix It? staan filmpjes van allerlei situaties waar iemand over een grens gaat en kun je oefenen met ingrijpen.

Op injebol.nl vind je meer informatie over grenzen aangeven.

Wat als jij of iemand anders over je grens gaat?

Iedereen gaat wel eens over zijn of haar grens. Soms merk je dat op het moment zelf, soms pas achteraf.

Je kunt hier achteraf van balen, en je misschien zelfs schuldig voelen. Je denkt: had ik maar ‘nee’ gezegd. Of: ik had het anders aan moeten pakken. Deze gevoelens en gedachten zijn normaal, maar niet nodig. Wees niet te streng tegen jezelf, maar leer ervan voor een volgende keer.

Als iemand over jouw grens gaat, is dit niet jouw schuld.

Is iemand tegen je zin aan je lichaam geweest? Of heeft iemand je overgehaald of gedwongen tot seksuele dingen? Praat erover met iemand die je vertrouwt. Je kunt ook dag en nacht gratis en anoniem bellen met het Centrum Seksueel Geweld.

Lees meer over seks tegen je zin.

Hoe herken je de grens van een ander?

Niet iedereen geeft altijd duidelijk aan waar zijn of haar grens ligt. Let daarom goed op signalen van de ander.

Luister goed naar wat een ander zegt. Niet iedereen zegt duidelijk nee. Zegt iemand ‘Misschien een andere keer’ of ‘ik denk er nog even over na’, dan is dat ook een grens.
Vraag het! Vraag: wil je dit? Vind je dit oké? Geef de ander tijd om na te denken en te antwoorden.
Let op lichamelijke signalen, zoals spanning, een boze blik of wegkijken.
Twijfel je? Stop dan. Zeker in situaties die met vrijen of seks te maken hebben.

Bekijk in dit filmpje meer over toestemming vragen en geven:

Is iemand over je grens gegaan?

Is iemand over je grens gegaan en heb je daar last van? Praat erover met iemand die je vertrouwt, zoals je ouders, een vriend of vriendin of je mentor. Je kunt ook contact opnemen met de jeugdverpleegkundige op je school.

Wil je er liever anoniem over praten? Bij JouwGGD kun je anoniem contact hebben met een jeugdverpleegkundige die jongeren ondersteunt en adviseert. Je kunt ook chatten of bellen met Injebol.

Heb jij een nare seksuele ervaring meegemaakt? Neem contact op met het Centrum Seksueel Geweld.

Is iemand online over je grens gegaan? Neem dan contact op met Offlimits.